Historia

„Spokojne miejsce”

Nazwa opactwa cystersów „Vredelant” – Friedland, „spokojny kraj” – zdradza wiele, w połączeniu z lokalizacją na skraju przełomu Odry i byłej Marchii Brandenburskiej, na temat motywów założenia klasztoru. Obiekt demonstrować miał potęgę nowych władców ziemskich – margrabiów brandenburskich, którzy w roku 1230 podbili Barnim – przeciwko Piastom Śląskim z Lubusza. Mimo że w dokumentach wzmianka o klasztorze pojawia się dopiero w roku 1271, za datę założenia klasztoru uznaje się symboliczny akt nadania przez dynastię Askańską krótko po roku 1230. Askańczycy hojnie obdarzyli nowy klasztor ziemiami, co stanowiło stabilny fundament dla rozwoju gospodarczego. Łączny majątek klasztoru na końcu XV wieku przestawiał się następująco: dziewięć wsi, dwadzieścia posiadłości, kilka jezior i stawów, młyny i winnice, a także dziesięć parafii. Przy powiększaniu majątku znaczną rolę odgrywał fakt, że do klasztoru Friedland zostały przyjmowane przede wszystkim córki okolicznych domów szlacheckich oraz wywodzące się z bogatego mieszczaństwa. Wnosiły one do majątku klasztoru pokaźne posagi i podarki. W ten oto sposób opactwo, pomimo niepewnego położenia w regionie przygranicznym, naturalnych zagrożeń wynikających z położenia geograficznego oraz mimo dwóch pożarom i licznym powodziom, opływało w bogactwo. 

ora et labora (łac. módl się i pracuj)

Klasztor podążał za regułą cystersów, ale nie został włączony do zakonu (co w przypadku zakonów żeńskich było dość powszechne) i był podporządkowany biskupowi Brandenburgii. Tak samo, jak odległe było położenie klasztoru na skraju lądu pomiędzy dwoma jeziorami, był również udział zakonnic w życiu politycznym oraz gospodarczym Marchii Brandenburskiej. Ze źródeł pisanych dowiadujemy się niewiele o działalności sióstr. Uprawa roli oraz zarządzanie majątkiem z pomocą braci zakonnych stanowiły z pewnością centrum klasztornych działań. Zakonnice prawdopodobnie prowadziły otwartą także dla wiejskich dzieci szkołę, jak i szpital.

Życie codzienne w klasztorze można odtworzyć tylko poprzez porównanie go z życiem w innych klasztorach żeńskich. Siostry wykonywały prawdopodobnie wszelkie prace (domowe, w ogrodzie, robótki ręczne), które były odpowiednie dla kobiet „z dobrych domów”.

Jednakże podstawowa reguła „ora et labora” (łac. módl się i pracuj) nie zawsze była przestrzegana przez zakonnice z Friedland. Świadczy o tym upomnienie biskupa Dietricha II von Brandenburg, który odwiedził klasztor w 1381 roku. Zarzucał on siostrom: świecki styl życia, a wręcz luksus, kontakty ze światem zewnętrznym oraz nieposłuszeństwo. Wymagał poprawy pod groźbą bardzo drastycznej kary, jaką miała być ekskomunika.

Majątek ziemski i silne kobiety

Klasztor i należące do niego dobra uległy sekularyzacji w roku 1546 i przeszły w ręce panów ziemskich. Żyjącym tam czterdziestu zakonnicom przyznano prawo do pozostania w zakonie oraz pozostawiono pokaźne dochody. Siostry musiały powierzyć obowiązki zarządzania należącymi do nich posiadłościami i własnościami świeckim administratorom, co doprowadziło do wielu konfliktów i sporów. Gdy Joachim von Röbel zakupił klasztor w roku 1564, był on nadal zamieszkiwany przez byłe siostry zakonne. Klasztor został ostatecznie pozbawiony swoich praw jako instytucja przez margrabiego Joachima II.

Od tego czasu Friedland rozpoczyna swoją historię jako rycerski i szlachecki majątek ziemski. Uprawiano tu owoce, wino i tytoń, warzono browar i wytwarzano alkohol. Dobra ziemskie należały do trzech, jednej po drugiej, rodzin szlacheckich pochodzących z Marchii: rodziny von Leswitz, von Itzenplitz (i do końca drugiej wojny światowej) von Oppen. Szczególnie godne uwagi są pochodzące z tych rodzin dwie kobiety: Helene Charlotte z Friedland (1754-1803), wybitna osobowość swoich czasów i odnosząca sukcesy kobieta interesu, jak również: hrabina Luise von Oppen (1839-1901), której majątek zawdzięcza swoją ostateczną formę architektoniczną.

Po wywłaszczeniu w trakcie reformy rolnej po 1945 roku klasztor oraz przynależący do niego majątek popadł w ruinę. Należące do niego istotne elementy musiały zostać usunięte ze względów bezpieczeństwa w latach 1966 i 1971. Dopiero w roku 1985 podjęto pierwsze kroki w celu ochrony ruin klasztoru przed dalszą degradacją, a następnie na terenie rozpoczęto badania archeologiczne. Zabezpieczone pozostałości klasztoru są udostępnione dla zwiedzających.

Bibliografia (kliknij)
  • Justyna GRALAK, Das Kloster Friedland [w:] Ulrich KNEFELKAMP, Wolfgang F. REDDIG (red.), Zisterzienser westlich und östlich der Oder. Begleitband zur Ausstellung der Europa-Universität Viadrina Frankfurt (Oder), Frankfurt (Oder) 1998, s. 108–115.
  • Matthias FRISKE, Christian GAHLBECK, Altfriedland. Zisterzienserinnen [w:] Heinz-Dieter HEIMANN, Klaus NEITMANN, Winfried SCHICH (red.), Brandenburgisches Klosterbuch. Handbuch der Klöster, Stifte und Kommenden bis zur Mitte des 16. Jahrhunderts, t. 1. Berlin 2007, s. 72–88.
  • Ingetraut SENST, Gutachtliche Stellungnahme zum Denkmalwert. Gutsanlage mit Herrenhaus, Roebelschem Haus, Stallscheune, straßenseitiger Grundstückseinfriedung und Park, Fischerstraße 36-39, 15320 Altfriedland, Wünsdorf/Zossen 2001.