Klasztor Cysterek w Altfriedland

Kraina cysterek

Miejscowość Altfriedland nosi taką nazwę właściwie dopiero od 1845 roku, kiedy w Kotlinie Freienwaldzkiej (niem. Oderbruch) powstał Neufriedland. Pierwotnie osada znana była po prostu jako Friedland, czyli „spokojne miejsce” (od niem. „der Friede” – spokój i „das Land” – kraj, ziemia). Nazwa ta odnosi się również do klasztoru cysterek, który powstał około 1230 roku  na wąskim paśmie lądu pomiędzy jeziorami Klostersee i Kietzersee.
Nie wiadomo, dlaczego na budowę klasztoru nie wybrano bardziej dogodnego i bezpiecznego miejsca nad brzegiem Odry. Trudno jednak o bardziej czarujące położenie, idealne do wycofania się z doczesnego życia.
Religijny ruch kobiet przybierał w średniowieczu różnorodne formy, a idea życia w społeczności klasztornej przemawiała do wielu z nich. Również reformacyjne idee cystersów, nawołujących do powrotu do prostoty w wierze i życiu, wydawały się interesujące dla wielu kobiet. Szczególnie w fazie powstawania zakonu grupy kobiece często przyłączały się do wspólnot męskich, co spotykało się ze zdecydowanym sprzeciwem ojców zakonu. Do początku XIII wieku męskim klasztorom cystersów zabronione było wspieranie lub zakładanie kobiecych wspólnot. Szlachta dostrzegła w życiu klasztornym stosowny sposób na utrzymanie niezamężnych członków swoich rodzin. Przy wsparciu papieża i biskupów poparła powstawanie nowych klasztorów kobiecych i przyczyniła się do szybkiego rozwoju sieci klasztornej. Oficjalnie wspólnoty żeńskie zostały przyjęte do zakonu pod koniec XIII wieku. Włączenie do wspólnoty zapewniało zakonnicom ochronę, ale wiązało się również ze sprawowanym przez zakon nadzorem. 

Czternastu przedstawicieli ruchu, którzy zostali spaleni w Angermünde, posądzono o adorację diabła. Przypuszczalnie proces został zainicjowany przez tamtejszych franciszkanów.

Ideał a rzeczywistość

Zakonnice żyły podobnie jak mnisi według reguły zakonu cystersów, wywodzącej się od św. Benedykta z Nursji. Na pierwszym planie znajdowały się ideały prostego życia we wspólnocie, które powinno być wypełnione być pracą i modlitwą, z dala od ziemskich wpływów oraz bez prawa do posiadania własności prywatnej.
Akta z wizytacji biskupiej z roku 1381 dowodzą, iż w klasztorze Friedland nie zawsze podążano tą ścieżką. Zakonnice utrzymywały ożywiony kontakt z rodzinami oraz osobami świeckimi, opuszczały klasztor i przyjmowały gości. Siostry posiadały luksusowe stroje, miały do dyspozycji sługi, jak również własne pokoje, mogły swobodnie świętować. Wszystko to było możliwe między innymi dlatego, że częściowo dysponowały one prywatnymi, dożywotnimi rentami, których samo już posiadanie było naruszeniem reguły zakonu.
Zachowanie cysterek z Friedland nie stanowiło żadnej reguły, nie należało też do wyjątków. Wiele dokumentów prawnych, takich jak rejestry odwiedzin lub akty opisujące reformy, źródła literackie, kazania i anegdoty, ale także powstałe w klasztorach książki kucharskie i te dotyczące etykiety potwierdzają, że świeckość, a czasem wręcz i rozpusta były obecne w  codziennym życiu żeńskich i męskich społeczności klasztornych.
Miało to miejsce szczególnie w klasztorach żeńskich, do których dostęp miały przede wszystkim córki pochodzące z rodzin szlacheckich lub z domów majętnych kupców. Ich posagi gwarantowały im jako niezamężnym pannom oraz wdowom honorowe życie. Wiele z nich żyło jako kanoniczki, bez składania ślubów. Mimo że kobiety miały prawo do zachowania swoich majątków oraz rozporządzania nimi, niechętnie rozstawały się ze standardem swojego dotychczasowego życia.
Bibliografia (kliknij)
  • Karla BILANG, Die Frauenklöster der Zisterzienser im Land Brandenburg, Berlin 1989.
  • Kasper ELM, Peter FEIGE, Der Verfall des zisterzienserischen Ordenslebens im späten Mittelalter [w:] Kasper ELM, Peter JOERISSEN (red.), Die Zisterzienser. Ordensleben zwischen Ideal und Wirklichkeit, s. 237-242.
  • Matthias FRISKE, Christian GAHLBECK, Altfriedland. Zisterzienserinnen [w:] Heinz-Dieter HEIMANN, Klaus NEITMANN, Winfried SCHICH (red.), Brandenburgisches Klosterbuch. Handbuch der Klöster, Stifte und Kommenden bis zur Mitte des 16. Jahrhunderts, t. 1, Berlin 2007, s. 72-88.
  • Justyna GRALAK, Das Kloster Friedland [w:] Ulrich KNEFELKAMP, Wolfgang F. REDDIG (red.),  Zisterzienser westlich und östlich der Oder. Begleitband zur Ausstellung der Europa-Universität Viadrina Frankfurt (Oder), Frankfurt (Oder) 1998, s. 108–115.
  • Wolfgang F. REDDIG, Die Organisationsstruktur des Ordens vom späten Mittelalter bis zur Gegenwart [w:] Ulrich KNEFELKAMP, Wolfgang F. REDDIG (red.), Zisterzienser westlich und östlich der Oder. Begleitband zur Ausstellung der Europa-Universität Viadrina Frankfurt (Oder), Frankfurt (Oder) 1998, s. 20–22.