Historia

Mnisi i żebracy

Franciszkanie byli jedyną wspólnotą zakonną, która osiedliła się w średniowiecznym Angermünde. Historycy przypuszczają, że fundacja klasztoru nastąpiła w 1250 roku, a jego założycielem był margrabia Johann I – mimo że brakuje dokładnych przekazów na ten temat. Pierwsza pewna data, rok 1299, wiąże się z kapitułą prowincjalną – zgromadzeniem ogólnym konwentów danej prowincji zakonnej, które odbyło się w tymże roku właśnie w Angermünde.

Ponieważ franciszkanie, podobnie jak inne zakony żebracze, żyli podług ideałów życia w ubóstwie, nie mieli prawa posiadać ani własności prywatnej, ani gruntów. Źródła historyczne potwierdzają, że mnisi w Angermünde faktycznie utrzymywali się dzięki jałmużnie i darowiznom oraz wynagrodzeniom za działalność duchową.

Bracia inkwizytorzy

Dwa ważne wydarzenia należą do historii franciszkanów w Angermünde. Pierwsze z nich to udział mnichów w prześladowaniach i procesach przeciwko uznanym za heretyków waldensom. Drugie dotyczy bezpośrednio życia klasztornego, gdyż w połowie XV wieku klasztor przyłączył się do ruchu obserwanckiego.

Szykanowanie waldensów w Marchii Wkrzańskiej związane jest z falami prześladowań w całej Europie. Powołanie do życia inkwizycji przez papieża Grzegorza IX w 1231 roku przyczyniło się do tego, że walka przeciwko tzw. heretykom, w której zasadniczo brali udział dominikanie, ale i franciszkanie, została usystematyzowana i zintensyfikowana.

Podczas dwóch marchijskich procesów inkwizycyjnych byli obecni mnisi z Angermünde. Pierwszy z nich odbył się w roku 1336 – oskarżeni zostali wtedy waldensi z tego miasta.

Czy oskarżenie wyszło faktycznie ze strony miejscowych franciszkanów, nie jest pewne. Faktem jest, że 14 osób zostało skazanych na śmierć i spalonych na stosie. Drugim razem franciszkanie wzięli w 1458 roku udział w przesłuchaniu inkwizycyjnym przeciwko mieszkańcom miejscowości Kerkow i Klein Ziethen.

Powrót do ideału życia w ubóstwie

Tak jak wiele ruchów określanych jako heretyckie były próbą reformy Kościoła, tak podobną próbą wewnątrz zakonu był ruch obserwancki, sprowadzający reguły franciszkanów do ich korzeni. Poprzez ruch, który powstał w wyniku konfliktu na temat ideału ubóstwa, zakon franciszkanów podzielił się na Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych i Zakon Braci Mniejszych Obserwantów. Ci ostatni krytykowali polityczne i gospodarcze zaangażowanie zakonu i postulowali powrót do pierwotnych ideałów.

Początek ruchu reformacyjnego datuje się na 1368 rok. Konwent z Angermünde przyłączył się w do niego pierwszej połowie XV wieku i aż do rozwiązania klasztoru w wyniku reformacji żył zgodnie z tą regułą.

W 1556 roku książę elektor Joachim II wywłaszczył klasztor. Posiadłość do 1567 roku pozostawała w rękach rodziny Flanß, a następnie została nabyta przez miasto.

Szkody przyniesione przez wojnę trzydziestoletnią przyczyniły się do tego, że budynki konwentu zostały około roku 1800 w zupełności rozebrane. Pozostał jedynie wielokrotnie przebudowywany kościół klasztorny, który służył jako świątynia, magazyn i skład straży pożarnej, a od 1997 roku mieści miejskie centrum kultury.

Bibliografia (kliknij)
  • Wolfgang BLASCHKE, Angermünde. Franziskaner [w:] Heinz-Dieter HEIMANN, Klaus NEITMANN, Winfried SCHICH (red.), Brandenburgisches Klosterbuch. Handbuch der Klöster, Stifte und Kommenden bis zur Mitte des 16. Jahrhunderts, t. 1, Berlin 2007, s. 96–105.
  • Martin ERBSTÖSSER, Ketzer im Mittelalter, Leipzig 1984.
  • Dietrich KUTZ, Zur Ketzergeschichte der Mark Brandenburgs und Pommerns vornehmlich im 14. Jahrhundert. Luziferianer, Putzkeller und Waldenser [w:] "Jahrbuch für die Geschichte Mittel- und Ostdeutschlands 16–17/1986", s. 56–94.
  • G.G MERLO, Waldenser, Waldensertum. In: Lexikon des Mittelalters, München 2003, t. VIII, szpalty 1953–1955.
  • E. PÁSZTOR, Franziskaner. Spiritualenbewegung; Observanten und Konventualen [w:] Lexikon des Mittelalters, München 2003, t. IV, szpalty 805–806.
  • L. PELLEGRINI, Franziskaner. Allgemeine Struktur des Ordens (Entstehung, Verfassung, Ordensleben) [w:] Lexikon des Mittelalters, München 2003, t. IV, szpalty 800–806.
  • Kathrin UTZ TRAMP, Von Häresie zur Hexerei. „Wirkliche“ umd imaginären Sekten im Spätmittelalter, Hannover 2008.