Historia

Klasztor w Kołbaczu i jego filia w Bierzwniku

Już w 1280 roku cystersi z Kołbacza otrzymali zgodę na założenie filii na terenie Nowej Marchii. Potrzebne było jednak kolejne 14 lat, by nowy konwent faktycznie mógł przeprowadzić się do Marienwalde (dziś Bierzwnik). Budowa filii była ze strony margrabiów przemyślanym posunięciem. Konwent macierzysty dostał w ten sposób rekompensatę za straty poniesione w związku z wojnami pomorskimi i jednocześnie nagrodzony za wsparcie udzielone w czasie konfliktu. Z drugiej strony Askańczycy mogli umocnić swoją władzę nad nowym, słabym pod względem infrastruktury terytorium dzięki stabilnej, wiernie im oddanej władzy kościelnej, tworząc ponadto w ten sposób silny ośrodek gospodarczy.
Klasztor w czasie fundacji otrzymał liczne dobra ziemskie, również od marchijskiej szlachty. To stworzyło podstawę pomyślnego rozwoju gospodarczego konwentu.
Poza tym mnisi okazali się konsekwentnymi w dążeniu do celu ludźmi interesu, którzy powiększali swoje dobra nieprzerwanie do drugiej połowy XIV wieku. Gospodarka konwentu koncentrowała się na rolnictwie, a w tym wypadku na uprawie zboża i hodowli bydła. Do tego dochodziła m.in. obróbka żelaza pochodzącego prawdopodobnie z rud darniowych w pobliżu klasztoru.

Wojna i ogień

Rozkwit klasztoru przypada na czasy panowania Askańczyków. Po wymarciu dynastii na początku XIV wieku dla Bierzwnika nadeszły niespokojne czasy. Opactwo zostało uwikłane w wojny pomiędzy Wittelsbachami, Pomorzem i Królestwem Polskim. Również sytuacja gospodarcza była w tym okresie niekorzystna.

Tragiczny moment mnisi przeżyli w 1347 roku, kiedy w wyniku pożaru klasztor uległ całkowitemu zniszczeniu. Potrzeba było ponownego uprzywilejowania ze strony margrabiów, jak i wsparcia ze strony klasztoru macierzystego, aby cystersi mogli w 1352 roku ponownie rozpocząć swoją działalność w Bierzwniku. Jednakże wkrótce po tym, bo w 1402 roku, Nowa Marchia przeszła we władanie Krzyżaków. Choć stosunki cystersów z nowymi władcami układały się pomyślnie, a mnisi pełnili nawet funkcje dyplomatyczne, zbrojne konflikty Krzyżaków z sąsiednim Księstwem Pomorskim i Królestwem Polskim negatywnie wpływały na sytuację klasztoru. Krytyczna sytuacja polityczna nie pozwoliła opactwu ponownie stać się silną jednostką gospodarczą.

Sytuacja klasztoru ustabilizowała się dopiero w drugiej połowie XV wieku po przejęciu nowej Marchii przez Hohenzollernów. Spokojny rozwój i dalsze istnienie nie były jednak konwentowi pisane. Przyjmuje się, że w roku 1539 klasztor zsekularyzowano, a konwent rozwiązano w wyniku reformacji.

Potłuczone szkło

W 1546 roku klasztor zagospodarowano jako elektor­ski majątek ziemski. Na początku XVII wieku założono tutaj hutę szkła, ponieważ wszelkie surowce były dostępne na miejscu. Produkowano zarówno szkło użytkowe, jak i droższe szkło emaliowane.

Zabudowania doznały sporych zniszczeń w wyniku dwóch pożarów w roku 1690 i w roku 1814. Dalsze zniszczenia przyniosła druga wojna światowa. Po 1945 roku miejscowość otrzymała nową nazwę – Bierzwnik. Do lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku klasztor pozostawał w stanie ruiny. Badaniom archeologicznym i restauracji poddawany jest od lat dziewięćdziesiątych.

Bibliografia (kliknij)
  • Jacek G. BRZUSTOWICZ, Klasztory cysterskie w Bierzwniku, Pełczycach i Reczu, Choszczno 1995.
  • Christian GAHLBECK, Marienwalde (Bierzwnik). Zisterzienser [w:] Heinz-Dieter HEIMANN, Klaus NEITMANN, Winfried SCHICH (red.), Brandenburgisches Klosterbuch. Handbuch der Klöster, Stifte und Kommenden bis zur Mitte des 16. Jahrhunderts, t. 2, Berlin 2007, s. 871–873.
  • Jarosław JARZEWICZ, Architektura kościoła pocysterskiego w Bierzwniku [w:] Jerzy STRZELCZYK (red.), Cystersi w kulturze średniowiecznej Europy, Poznań 1992, s. 213-239.
  • Jarosław JARZEWICZ, Gotycka Architektura Nowej Marchii. Budownictwo sakralne w okresie Askańczykow i Wittelsbachow, Poznań 2000.
  • Maria MUCHA, Dziewiętnastowieczne huty szkła w rejonie Bierzwnika i Dobiegniewa w świetle źródełarcheologicznych, "Zeszyty Bierzwnickie", nr 2, Poznań – Bierzwnik 1997, s. 107 –126.
  • Robert PIOTROWSKI, Kloster Marienwalde – Nemus s. Marie [w:] Ulrich KNEFELKAMP, Wolfgang F. REDDIG (red.), Zisterzienser westlich und östlich der Oder. Begleitband zur Ausstellung der Europa-Universität Viadrina Frankfurt (Oder), Frankfurt (Oder) 1998, s. 152-156.
  • Edward RYMAR, Barbara STOLPIAK, Teresa ŚWIERCZ, Bierzwnik [w:] Andrzej Marek WYRWA, Jerzy STRZELCZYK, Krzysztof KACZMAREK (red.), Monasticon Cisterciense Poloniae, t. 2, Poznań 1999, s. 17-33.
  • Barbara STOLPIAK, Średniowieczny plac budowy opactwa cysterskiego w Bierzwniku. Rekonstrukcja na podstawie badań wykopaliskowych [w:] Andrzej Marek WYRWA, Józef DOBOSZ (red.), Cystersi w społeczeństwie Europy Środkowej, Poznań 2000, s. 478-489.
  • Barbara STOLPIAK, Warsztaty rzemieślnicze średniowiecznego placu budowy na przykładzie opactwa cysterskiego w Bierzwniku, woj. zachodniopomorskie [w:] „Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne 7”, Poznań 2005, s.95-104.
  • Blandine WITTKOPP, Marienwalde (Bierzwnik). Zisterzienser. Bau- und Kunstgeschichte [w:] Heinz-Dieter HEIMANN, Klaus NEITMANN, Winfried SCHICH (red.), Brandenburgisches Klosterbuch. Handbuch der Klöster, Stifte und Kommenden bis zur Mitte des 16. Jahrhunderts, t. 2. Berlin 2007, s. 871–873.