Architektura

Okazała budowla z cegły

Ruiny dawnego opactwa cystersów w Chorin są jednym z najważniejszych zabytków północnoniemieckiego gotyku ceglanego. Okazała budowla łączy w sobie apogeum dokonań średniowiecznej architektury z interesującą historią jej badań. Wykopaliska archeologiczne i prace restauratorskie trwają tutaj bowiem nieustannie od początku XIX wieku.

Założenie klasztorne – wzniesione około 1300 roku po przeniesieniu konwentu z Mariensee na zbocze zachodniego brzegu jeziora Amtssee – od początku było pomyślane nie tylko jako klasztor cysterski, ale i jako budowla reprezentacyjna – rodzinny klasztor oraz miejsce pochówku przedstawicieli dynastii akskańskiej. Od strony północnej, na najwyższym wzniesieniu, usytuowano kościół. Trójskrzydłowa klauzura rozciągała się na południe. Do południowego rogu skrzydła zachodniego przylegało tzw. infirmarium, czyli budynek szpitalny dla mnichów oraz budynek konwersów. Choć nie wszystkie zabudowania kompleksu zachowały się do dziś, nadal można rozpoznać jego dawne znaczenie.

Kościół klasztorny był trójprzęsłową bazyliką o konstrukcji słupowej ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym, nawą poprzeczną, czyli transeptem oraz pięciostronnym prezbiterium, łączącymi późnogotyckie formy z nowoczesnymi rozwiązaniami gotyku ceglanego. Szczególną atrakcję stanowi fasada zachodnia kościoła z trzema maswerkami, dwiema – uwieńczonymi ośmiostronnymi dachami w kształcie piramidy – wieżami ze schodami, rozetą, a także misternymi i urozmaiconymi zdobieniami gotyckimi, które odnaleźć można również w zachowanych skrzydłach wschodnim i zachodnim.

Życie w klasztorze

Dawne funkcje pomieszczeń w dwóch zachowanych skrzydłach można – także dzięki intensywnym pracom archeologicznym – bez trudu określić. W skrzydle wschodnim znajdowały się zakrystia, biblioteka, parlatorium, czy inaczej rozmównica (miejsce do prowadzenia rozmów z gośćmi), fraternia (sala braci), kapitularz oraz dormitorium na piętrze.

W skrzydle zachodnim znajdowały się natomiast kuchnia, refektarz konwersów, na piętrze ich dormitorium, a także tzw. Sala Książęca. Po stronie zachodniej znajdowało się ponadto wejście do założenia klasztornego z budynkiem bramnym, charakteryzujące się wysoką jakością pod względem architektonicznym.

Jako zakon dążący do samowystarczalności cystersi potrzebowali wielu budynków gospodarczych, z których w Chorin do dziś przetrwały niektóre. Istnienie pozostałych można stwierdzić na podstawie wykopalisk archeologicznych. Klasztor dysponował młynem, położonym bezpośrednio przed murami, a także przyległym do skrzydła zachodniego klauzury browarem. Zarówno budynki gospodarcze, jak i klasztorne otoczone byłe murem.

Niektóre z pomieszczeń klauzury, jak infirmarium (sala chorych) czy fraternia, wyposażone były w system ogrzewania ciepłym powietrzem - średniowieczną formę ogrzewania centralnego.

Do rozebranego skrzydła południowego, refektarza, przylegało kalefaktorium (ogrzewalnia), które najprawdopodobniej również ogrzewano w ten sposób. Zmyślny system wodny oraz kanałów odprowadzających ścieki umożliwiał łatwe zaopatrzenie w wodę do wszystkich celów.

Pracochłonne zdobnictwo typowe dla gotyku ceglanego, ale także powtarzające się detale architektoniczne tworzą programowo jednolity zespół architektoniczny, który w ogólnym wrażeniu stanowić miał symbol Niebiańskiego Jeruzalem.

Bibliografia (kliknij)
  • Ernst BADSTÜBNER, Brandenburg. Das Land um Berlin – Kunst und Geschichte zwischen Elbe und Oder, Köln 2000.
  • Jan RAUE, Architekturfarbigkeit des Backsteinbaus. Eine vergleichende Studie an Stadt- und Klosterkirchen in der Mark Brandenburg, Worms 2007.
  • Joseph Adolf SCHMOLL gen. EISENWERTH, Das Kloster Chorin und die askanische Architektur in der Mark Brandenburg 1260–1320, Berlin 1961.
  • Dirk SCHUMANN, Mauerwerk und Dekor. Die ornamentale Aufwertung der märkischen Architektur um 1300 [w:] Ernst BADSTÜBNER, Dirk SCHUMANN (red.), Licht und Farbe in der mittelalterlichen Backsteinarchitektur des südlichen Ostseeraums, Berlin 2005, s. 326–347.
  • Blandine WITTKOPP, Dirk SCHUMANN, Stefanie WAGNER, Chorin. Zisterzienser. Bau- und Kunstgeschichte [w:] Heinz-Dieter HEIMANN, Klaus NEITMANN, Winfried SCHICH (red.), Brandenburgisches Klosterbuch. Handbuch der Klöster, Stifte und Kommenden bis zur Mitte des 16. Jahrhunderts, t. 1, Berlin 2007, s. 341–348.